Twaalf jaar nadat bij Rick Engelkes het idee ontstond om een musical over het leven van Willem van Oranje te maken, ruim zes jaar na de officiële aankondiging en bijna vijf jaar na de oorspronkelijk aangekondigde premièredatum, is gisteren de nieuwe spektakel-musical Willem van Oranje in première gegaan. In Delft, zoals altijd de bedoeling was, maar van het oorspronkelijke creatieve team is niemand meer over. Regisseur Theu Boermans heeft het script geschreven, met liedteksten van Frans van Deursen en scenografie door Bernhard Hammer. Een reünie van het Soldaat van Oranje team – en dat zie je terug.
De zaal van het nieuw gebouwde Prinsentheater lijkt identiek aan dat van de Theaterhangaar, inclusief tribune op een draaischijf, de set die in een cirkel om de tribune is gebouwd, met bewegende panelen die delen van de set ontsluiten. Het “SceneAround” concept (bedacht door Robin de Levita) lag aan de basis van de ongekende triomftocht van Soldaat van Oranje. Een vergelijkbaar concept werd gebruikt in Theater Amsterdam, maar bezorgde Sky de Musical geen succes. Voor Willem van Oranje worden de panelen ook meer gebruikt voor het projecteren van filmbeelden, die naadloos dienen over te gaan in de gespeelde scènes. De vraag is of dit concept niet alleen spektakel biedt, maar ook ruimte biedt om het verhaal goed te vertellen.
Niet alleen zaal en decor geven het Soldaat van Oranje-gevoel, ook de voorstelling zelf lijkt gebruik te maken van dezelfde blauwdruk, geprojecteerd op de zestiende eeuw. Niet direct muzikaal, maar qua dramaturgische zeggingskracht zie je ook een aantal nummers terugkomen. Voeg daarbij dat een groot deel van de cast bestaat uit acteurs die ook in cast 1 van Soldaat van Oranje speelden en je kunt niet anders dan concluderen dat het eigenlijk gewoon een prequel daarvan is. Ook een verhaal van verzet tegen een tirannieke overheerser, waarbij individuele keuzes levensbepalend zijn.
In keurige chronologische scènes wordt het verhaal verteld van het begin van de Tachtigjarige Oorlog, hoe de Duitse Prins Willem van Oranje, graaf van Nassau-Dillenburg (Joris Willem Smit) tegen wil en dank de leider werd van de Hollandse opstand tegen de Spaanse overheerser, Filips II, gespeeld door Roben Mitchell. Willem was een pragmatisch strategist, politiek opportunistisch en hoewel hij streefde naar godsdienstvrijheid, gebruikte hij zijn eigen religie (geboren luthers, katholiek opgevoed aan het Hof van het Heilige Roomse Rijk, later bekeerd tot het calvinisme) als politiek kapitaal. Hij was moreel de tegenpool van mede-strijder Lumey (Matteo van der Grijn), de leider van de Watergeuzen die meedogenloos en wreed afrekende met alles wat katholiek was.
Wie de vaderlandse geschiedenis kent, ziet bekende personages en gebeurtenissen uit de Tachtigjarige Oorlog terugkomen, zoals de graven Horne en Egmont (Boy Ooteman en Sjoerd Spruijt), Willem’s broer Lodewijk van Nassau (Alexander Schuitema) die omkwam bij de Slag om de Mookerheide en het opstellen van het Plakkaat van Verlatinghe. Dat laatste document, waar het volk de Koning verlaat, bleek instrumenteel in het legitimeren van de Hollandse Opstand en stond 200 jaar later ook aan de basis van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring.
Tot zover de geschiedenis. Niet in de voorstelling, want dat is voor een groot deel een geschiedenisles, met hier en daar een dramaturgische verbuiging van de waarheid. Daardoor krijg je ook minder mee van de echte karakterontwikkeling van de personages. De Spaanse koning Filips II wordt karikaturaal afgeschilderd als een pedant mannetje en ook andere personages worden vrij clichématig uitgebeeld. Dialogen worden veelal op zeer luide toon gesproken en dat maakt het spel soms potsierlijk. Datzelfde geldt voor de aaneenschakeling van executies, waarbij de onthoofdingsscène (kenners van de geschiedenis weten wel om wie het dan gaat) uitermate knullig is en volkomen ongepast tot een lacherige sfeer in de zaal leidt. Zangtechnisch blijven een aantal uitvoeringen ondermaats. De projectie van filmbeelden, waarbij personages uit de projectie lopen om vervolgens daadwerkelijk op het toneel te verschijnen, is goed gevonden, maar niet altijd even goed uitgevoerd. Wellicht een gevolg van de grote wijzigingen die in de laatste dagen nog zijn aangebracht om de lengte van de voorstelling terug te brengen van bijna vier uur (!) naar de huidige drie uur. Naar verwachting zal dit toch nog wat strakker worden, naarmate er meer routine in de uitvoering komt.
Er is duidelijk niet bespaard op de prachtige kostuums. De vertolkingen van Lumey door Matteo en Willem’s minnares Eva Elin(c)x, door Sofia Ferri behoren tot de hoogtepunten van de show. Matteo’s spreek- en zangstem blijft een van de mooiste van Nederland en Sofia laat zien dat je een krachtige vrouw geloofwaardig kan neerzetten, zonder over the top te spelen. Anne Lamsvelt speelt een overtuigende Louise de Coligny. Zij is naast de vierde echtgenote van Willem ook zijn biograaf en komt gedurende de voorstelling een aantal keer in beeld als vertelster. Het had meer inzicht kunnen geven in Willem’s karakter als dat wat meer aandacht en tijd had gekregen.
Spektakel brengt Willem van Oranje zeker, dat is ook inherent aan het concept, maar de originaliteitsprijs wordt er niet mee gewonnen. Er is te veel teruggegrepen op de concepten van Soldaat van Oranje, die destijds vernieuwend waren, maar zestien jaar later niet meer opzienbarend zijn. In de uitvoering geeft het soms karikaturale spel en deels matige zang geen aanleiding tot euforie.
Frank
Willem van Oranje de Musical speelt exclusief in het Prinsentheater in Delft. Meer info en kaarten: www.willemvanoranje.nl
