Berlijn, op de valreep van 1929. In de Kit Kat Klub worden de Roaring Twenties nog volop gevierd, met decadentie, drank en seks. Daarbuiten heeft de beurskrach een economische crisis ingeluid en staat de Weimarrepubliek onder druk. Het nationaalsocialisme begint wortel te schieten. De Amerikaanse schrijver Clifford Bradshaw (Freek Bartels) hoopt hier inspiratie te vinden voor zijn nieuwe roman. Met hulp van de aimabele Duitser Ernst Ludwig (Valentijn Benard) vindt hij onderdak in het pension van Fräulein Schneider (Sylvia Poorta), waar ook de Joodse fruithandelaar Herr Schultz (Hajo Bruins) en prostituee Fräulein Kost (Gaia Aikman) verblijven. Ernst neemt hem mee naar de Kit Kat Klub, waar ceremoniemeester Emcee (Milan Sekeris) de scepter zwaait en de Engelse Sally Bowles (Chantal Janzen) optreedt.

De voorstelling opent met een moderne dans van Nassim Soussani, uitgevoerd in volledige stilte. Het ontbreken van muziek trekt onmiddellijk de aandacht. Het contrast met de daaropvolgende uitbundige opkomst van de Emcee kan nauwelijks groter zijn. Met zijn Willkommen nodigt hij het publiek uit alle zorgen buiten te laten en zich onder te dompelen in de decadente wereld van de Kit Kat Klub.

De tegenstelling tussen de uitbundigheid binnen de club en de steeds grimmiger wordende buitenwereld vormt de rode draad in Cabaret. Regisseur Daria Bukvić laat zien hoe het kwaad langzaam binnendringt, aansluiting zoekt bij bestaande angsten, frustraties en vooroordelen en steeds meer ruimte krijgt zolang de weerstand uitblijft. Als toeschouwer bekijk je die ontwikkeling met de kennis van wat er daarna zal gebeuren. Je zou de personages willen waarschuwen, maar kunt slechts machteloos toekijken.

Chantal Janzen doet als Sally Bowles aanvankelijk denken aan Patty Jagersma uit Petticoat, waarin ze eveneens naast Freek Bartels speelde. Een ambitieuze, ietwat naïeve jonge vrouw met grote dromen over een carrière op het toneel. Maar waar Patty haar dromen probeert waar te maken, ziet Sally die vervagen en plaatsmaken voor illusies. Terwijl Cliff de dreiging steeds scherper onder ogen ziet, klampt Sally zich vast aan haar vertrouwde bestaan.

Chantal maakt die ontwikkeling bijzonder overtuigend zichtbaar, met als absoluut hoogtepunt haar vertolking van het titelnummer Cabaret. Stomdronken, met uitgelopen make-up en het overhemd van Cliff over haar lingerie, zingt ze als een gebroken vrouw die zich wanhopig vastklampt aan het enige wat haar nog zekerheid lijkt te bieden: haar carrière. Nog voordat het nummer is afgelopen, krijgt ze een staande ovatie. Kippenvel. Na ruim tien jaar afwezigheid op het musicaltoneel lijkt Chantal voor haar terugkeer op precies de juiste rol te hebben gewacht.

Freek laat eindelijk weer eens zien dat hij alle drie de disciplines van het musicalvak volledig beheerst. Vooral in de eerste akte etaleert hij zijn zang-, dans- en acteertalent. In de tweede akte verdwijnt de uitbundigheid en komt de nadruk op zijn acteerwerk te liggen. Hij maakt overtuigend zichtbaar hoe Cliff zich bewust wordt van de dreiging en uiteindelijk zijn eigen weg kiest.

Milan Sekeris geeft de Emcee iets duivels mee. Als ceremoniemeester lijkt hij zich uitstekend te vermaken met de wereld die langzaam ontspoort. Met zijn uitbundige optredens, vileine humor en ongemakkelijke provocaties zet hij het publiek voortdurend op het verkeerde been. Ook zijn uiterlijk verandert geleidelijk. De flamboyante entertainer krijgt steeds meer militaire trekken, totdat van de oorspronkelijke gastheer nauwelijks iets overblijft. Sekeris maakt die ontwikkeling overtuigend zichtbaar, waarbij zijn vermakelijke optreden een steeds grimmiger ondertoon krijgt.

De politieke dreiging dringt ondertussen steeds verder door in het pension van Fräulein Schneider. De aanvankelijk aimabele Ernst Ludwig blijkt een overtuigde nationaalsocialist, terwijl Fräulein Kost ondanks haar bandeloze levenswijze antisemitische vooroordelen koestert. Een heel ander tempo hebben de scènes tussen Fräulein Schneider en Herr Schultz. In kleine, voorzichtige stapjes groeien ze naar elkaar toe. Met hun mimiek en schuchtere blikken lijken ze wel twee verliefde pubers die voor het eerst de liefde ontdekken. Hun aandoenlijke toenadering vormt een ontwapenend tegenwicht voor de uitbundigheid van de Kit Kat Klub. Hun prille geluk komt echter onder druk te staan door de veranderende politieke verhoudingen.

Het decor biedt een verrassend veelzijdige speelruimte. Centraal staat een groot vierkant speelvlak dat omhoog en omlaag kan bewegen en zowel dienstdoet als podium van de Kit Kat Klub als bed van Cliff. Rondom zijn tribunes gebouwd, waardoor een deel van het publiek de voorstelling vanaf het toneel volgt. Ook het perspectief verschilt daarmee letterlijk. De arrangementen ademen de sfeer van het Berlijnse nachtleven en worden met veel dynamiek uitgevoerd. De Kit Kat Girls (m/v/x) verbeelden de decadentie van de club en overtuigen met uitstekend zang- en danswerk.

Een bijzondere regie vondst volgt na de pauze. Wanneer het publiek opnieuw de zaal betreedt, blijken alle kleuren verdwenen. Zelfs felgekleurde kleding verandert onder de bijzondere belichting in grijstinten. Het is een verrassend en beklemmend effect. Ineens ben je niet langer buitenstaander, maar onderdeel van de wereld waarin het verhaal zich afspeelt. Beangstigend, want wij weten hoe dramatisch de geschiedenis zal aflopen. De machteloosheid die je eerder bij de personages voelde, wordt plotseling je eigen gevoel. Wanneer de voorstelling verder gaat, keren de kleuren terug en wordt Cliff in een angstdroom geconfronteerd met marcherende militairen.

Alle contrasten komen samen in de beklemmende slotscène, waarin de Kit Kat Klub definitief haar onschuld verliest. De uitbundigheid en decadentie maken plaats voor een angstaanjagende werkelijkheid. De inmiddels sterk veranderde Emcee en Ernst Ludwig spelen daarin een bepalende rol. Waar de Emcee het publiek aanvankelijk uitnodigde met ‘Laat je zorgen buiten’, zingt hij nu ‘Al je zorgen zijn verdwenen’. Een ijzingwekkende verandering van betekenis. Het feest is voorbij, de buitenwereld heeft de Kit Kat Klub volledig overgenomen.

Met Cabaret heeft Daria Bukvić een indrukwekkende voorstelling neergezet, waarin sterke vertolkingen en inventieve regie elkaar versterken. Het contrast tussen het bruisende nachtleven en de steeds grimmiger werkelijkheid wordt niet alleen zichtbaar, maar ook voelbaar. Hoe zouden toekomstige generaties naar onze tijd kijken? Welke signalen missen wij en welke waarschuwingen zouden zij ons geven? Misschien is het meest verontrustende contrast van Cabaret wel dat tussen het Berlijn van 1930 en de wereld van vandaag. Een verschil dat zich niet in zwart en wit laat uitdrukken, maar vooral in schakeringen grijs.

Frank