Next to Normal kent een roerige voorgeschiedenis: na de Off-Broadwaypremière in 2008 waren de recensies gemengd. De makers gingen opnieuw aan het werk, herschreven delen van de voorstelling en na een verdere ontwikkelperiode in Washington ging de musical in 2009 alsnog in première op Broadway. Daar waren de reacties zeer positief: Next to Normal won drie Tony Awards uit elf nominaties en kreeg een jaar later zelfs de Pulitzer Prize for Drama. In 2012 bracht Joop van den Ende Theaterproducties de voorstelling naar Nederland, met onder anderen Simone Kleinsma en Freek Bartels. Veertien jaar later is Next to Normal opnieuw in Nederland te zien, nu in een nieuwe versie van NANOEK.
Next to Normal wordt vaak getypeerd als een musical over bipolariteit en de medische behandeling daarvan. Daarmee doe je het centrale thema echter tekort: uiteindelijk gaat deze musical vooral over de manier waarop een gezin probeert te leven met trauma, verlies en rouw.
Diana Goodman (Willemijn Verkaik) probeert samen met haar man Dan (Edwin Jonker) en hun kinderen Gabe (Michael Muyderman) en Natalie (Yara Brand) een zo normaal mogelijk gezinsleven te leiden, maar haar bipolaire stoornis maakt dat steeds moeilijker.
Terwijl Dan alles op alles zet om het gezin bij elkaar te houden, raakt Natalie steeds meer op de achtergrond en zoekt zij haar eigen uitweg in muziek, prestatiedrang en haar relatie met Henry (Jaap Stoop). Gabe heeft een uitzonderlijk sterke band met zijn moeder en oefent een grote invloed uit op haar gedachten en gevoelens.
Diana komt onder behandeling van Dr. Fine (Jonathan Demoor), die met medicatie probeert haar stemmingen en gedrag onder controle te krijgen. Wanneer die aanpak niet voldoende helpt, neemt Dr. Madden (eveneens gespeeld door Jonathan) de behandeling over en komt een ingrijpender traject in beeld.
Intussen worden de spanningen binnen het gezin groter en blijkt dat ieder van hen op een andere manier omgaat met verlies, schuld, liefde en verwachtingen.
Na de ECT-behandeling (“elektroshocks”) blijkt het geheugen van Diana ernstig aangetast. Ze raakt kwijt wat haar het meest lief is, maar ook wat haar de meeste angst inboezemt. Stukje bij beetje komen de herinneringen terug, maar daarmee ook het trauma.
Briljante teksten die met een sterke intentie én uitstekende verstaanbaarheid worden gebracht: het kan dus gewoon, en Next to Normal bewijst het. Alle eer voor de oorspronkelijke teksten van Brian Yorkey, de bijzonder natuurlijke Nederlandse vertaling van Judith Boesen en de regie van Anouk Beugels, die de acteurs alle ruimte geeft om de tekst werkelijk te laten landen. En vooral voor een cast die dat materiaal met grote precisie en overtuiging tot leven brengt. De voorstelling kent een aaneenschakeling van pareltjes, variërend van poëtische oneliners tot de scène waarin Natalie dolverliefd thuiskomt en Diana zich daardoor realiseert wat ze is kwijtgeraakt en “Ik mis de bergen” zingt.
Willemijn Verkaik is een erkend vocalist van wereldniveau. Met haar rol als Diana legt ze de lat voor zichzelf echter nog een stuk hoger. Ze speelt haar met een intensiteit en emotionele zeggingskracht die ongekend zijn. Waar haar vocale uithalen doorgaans tot gejoel in de zaal leiden, bleef het publiek nu muisstil, aan haar lippen hangend en overdonderd door zoveel emotie. Edwin Jonker geeft ijzersterk tegenspel. Als Dan houdt hij krampachtig vast aan het bijeenhouden van zijn gezin en verdringt hij ondertussen zijn eigen enorme trauma. Wanneer hij die emotie uiteindelijk toch moet toelaten, maakt Edwin een prachtige karakterontwikkeling zichtbaar, die uitmondt in een wonderschoon duet met zijn zoon Gabe.
Michael Muyderman speelt zowel de engelachtige als de duivelse kant van Gabe, wiens bestaansrecht wordt gevoed door de angsten en trauma’s van zijn ouders. In Ik besta bezingt hij dat zó intens en prachtig, dat je onmiddellijk begrijpt waarom Diana’s leven zo door hem wordt beheerst. Ook in zijn stille spel bereikt Michael grote hoogten. Een blik is soms genoeg: wanneer hij voelt dat er opnieuw ruimte voor hem ontstaat als Diana’s geheugen langzaam terugkeert, of wanneer Dan eindelijk het trauma uit het verleden tot zich laat doordringen.
Yara Brand laat Natalie overtuigend ontwikkelen van een tiener die vlucht in perfectionistische dadendrang tot een jonge vrouw die in een vrije val terechtkomt wanneer ze haar gezinsleven uiteen ziet vallen. Haar spel overtuigt en haar zang is krachtig en prachtig, met veel controle. Je begrijpt waarom Henry verliefd op haar wordt en er alles aan doet om haar te helpen. Hun relatie vormt daarmee een mooie spiegel van die van haar ouders, maar laat tegelijkertijd zien dat het ook anders kan.
Wanneer Diana haar na de ECT niet meer herkent, laat Yara met heel klein spel de teleurstelling, boosheid en het verdriet van Natalie zien. Jaap Stoop maakt ondertussen een innemend debuut in het musicalvak en voelt zich zichtbaar helemaal senang als Henry. Zijn ontspannen, sympathieke spel vormt een mooi tegenwicht voor de steeds verder ontsporende wereld van Natalie.
Jonathan Demoor keert terug naar de productie waarin we hem in Nederland leerden kennen: in 2012 speelde hij Henry in de eerste Nederlandse versie van Next to Normal. Nu vertolkt hij Dr. Fine en Dr. Madden, twee rollen die hij mooi van elkaar weet te onderscheiden. Zijn rockster-scène als Dr. Madden levert zelfs een open doekje op. Daarbij is zijn verstaanbaarheid, ook in de meer energieke passages, vlekkeloos.
Kostuums en belichting versterken met subtiel kleurgebruik de emoties van de personages en voegen tegelijk een eigen verhaallaag toe. Het decor is sober, met drie verplaatsbare houten kisten die onder meer dienstdoen als bank en keukenblok. Een verhoogd plateau met trap zorgt voor een doorkijk in het huis en geeft het speelvlak extra diepte. De vormgeving is functioneel en legt de nadruk op het spel, in plaats van op spektakel.
De aanloop naar de première van Next to Normal was nogal wiebelig: door ziekte werd geen enkele try-out met de volledige hoofdcast gespeeld. Toch beleefden we uiteindelijk een van de meest magische premières die we ooit hebben gezien. Het publiek leefde op ieder moment mee. De humor in de voorstelling zorgde voor ontspanning, maar was meer dan alleen een manier om lucht in het verhaal te brengen. Juist bij heftige emoties hoort ook humor, en Next to Normal laat bovendien zien tot welk absurd gedrag trauma kan leiden. De zwaarste scènes werden ondertussen ademloos gevolgd. De emoties spatten van het toneel en resoneerden voelbaar in de zaal.
Het is gebruikelijk om een recensie te voorzien van een sterrenoordeel op een schaal van één tot vijf. Op het toneel van Next to Normal staan er echter zes, en dat is precies het aantal dat ze verdienen. Ook qua beleving en impact verdient deze voorstelling de maximale score. Technisch kunnen we niet meer dan vijf sterren geven, maar in dit geval zijn het er toch echt zes.
Frank
Next to Normal speelt tot eind december 2026 in Nederlandse theaters. Meer info en kaarten: nanoek.nl/nexttonormal
