War of the Worlds - nieuwe media veroorzaken massahysterie • musicaljournaal

Nieuwsberichten die niet waar zijn, een nieuw medium dat massahysterie veroorzaakt en een wereldwijde doodsangst voor een onbekend gevaar. Actueler kan het haast niet, maar toch is War of the Worlds een muzikale voorstelling die gebaseerd is op een hoorspel uit 1938, dat op zich weer gebaseerd is op een science fiction roman uit 1898.

De aarde wordt bedreigd door een invasie van Marsbewoners. In het oorspronkelijke verhaal was Engeland het doelwit, maar de Amerikaanse regisseur/scriptschrijver/acteur Orson Welles bracht het verhaal naar New Jersey. De vorm waarin het hoorspel was afgeleid van een radioverslag van de ramp met het luchtschip de Hindenburg, een jaar eerder. De reporter van dienst was eigenlijk een sportverslaggever en die stijl hanteerde hij ook in zijn live-verslag van de ramp. Welles wilde het verhaal van de Mars-invasie vertellen als een reeks “breaking news” berichten. Veel luisteraars hadden de inleiding van het hoorspel gemist en dachten dat er werkelijk een invasie plaatsvond. Er brak op veel plaatsen paniek uit. De oorlogsdreiging was in 1938 al goed voelbaar en mensen vertrouwde volkomen op de nieuwsberichten. Saillant detail is dat de berichtgeving over de paniek door een aantal kranten destijds ook schromelijk werd overdreven. Fake news veroorzaakt fake panic, waarover in fake news werd bericht…

Afgelopen zomer begon Dick van den Heuvel (oprichter en producent van Homemade Productions) het verhaal te bewerken tot musical. Dat was al een keer eerder gebeurd (Jeff Wayne in 1978), maar Dick begon opnieuw met de hoorspel-versie, waarvoor Jeroen Sleyfer een aantal jazzy nummers componeerde. Het verhaal wordt verteld door Orson Welles’ tweede echtgenote Rita Hayworth (Gerrie van der Klei), die jaren later terugkijkt hoe de jonge, eigenzinnige Orson Welles (William Spaaij, alternerend vertolkt door René van Kooten) met zijn theatergezelschap “Mercury Theatre On The Air” het beroemdste hoorspel uit de radiogeschiedenis gemaakt heeft. Je kunt je afvragen waarom gekozen is voor deze “terugblik”, want tot nieuw inzichten leidt het niet. Er is ook geen plotwending die hiervoor zorgt. Hoewel het verhaal zich gewoon in 1938 afspeelt, is de urgentie vooral dat er opvallende parallellen zijn met de actualiteit. Fake news blijkt van alle tijden, net als angst voor het vreemde. De invloed van media op ons dagelijkse leven is enorm.

Er is geen decor, maar wel wat oorspronkelijk ogende rekwisieten uit de CBS radiostudio en ook de kostuums, kapsels en make-up ademen 1938. William Spaaij geeft geloofwaardig vorm aan de eigenzinnige, bevlogen, getalenteerde maar ook vaak irritante Welles. Hij zoekt de confrontatie met zijn collega’s Agnes Moorehead (Robin van den Heuvel), Joseph Cotton (Abel Leemans) en Dorothy Comingore (Marlijn van der Veen), zet ze op scherp en drijft ze tot wanhoop. De dialogen zijn lang en worden sporadisch afgewisseld door gezongen nummers. Hoogtepunt daarvan is de solo van Gerrie van der Klei, absolute topklasse!

Met een klein team een zeer korte voorbereidingstijd heeft Homemade Productions een indrukwekkende voorstelling gemaakt. Het bewijst daarmee dat de sector in Nederland innovatief is, slagvaardig en uiteraard creatief. Samen met vakgenoten die onder andere Een leven samen, Murder Ballad en Falsetto’s maken laat Homemade Productions zien dat de kunst ook in crisistijd, of wellicht júíst in crisistijd, tot bijzondere uitingen komt.

Frank

Trivia: in H.G. Wells roman worden de Martianen uiteindelijk verslagen door… aardse bacteriën en microben en sterven massaal. Laten we hopen dat daar geen parallel met de huidige tijd is.

War of the Worlds speelt tot 20 december in Nederlandse theaters. Meer info en kaarten: waroftheworlds.nl