Een van de beroemdste en meest bewerkte toneelstukken uit de Nederlandse theatergeschiedenis is “Op Hoop van Zegen”, van Herman Heijermans. Het ging in december 1900 voor het eerst in première en is vele malen te zien geweest, in het theater, op het witte doek en op televisie. Producenten Ruud de Graaf en Hans Cornelissen brachten tien jaar geleden al een musicalversie, met hoofdrollen voor Ellen Pieters en Ben Cramer, regie door Paul van Ewijk, muziek van Tom Bakker en script/liedteksten van Allard Blom. Dit seizoen is Op Hoop van Zegen de Musical opnieuw in de theaters te zien, met hetzelfde creatieve team. De rol van Knier(tje) wordt nu gespeeld door Mariska van Kolck, Bill van Dijk speelt reder Bos en Joke de Kruijf speelt een dubbelrol als Mathilde Bos en vissersvrouw Truus.
Het verhaal speelt zich af in een dorpje aan de Nederlandse kust, waar de visserij regelmatig slachtoffers maakt. Vele mannen hebben al het leven gelaten, waaronder de echtgenoot en twee zonen van Kniertje. De opbrengsten van rederij Bos lopen terug, waardoor deze zich genoodzaakt ziet om de amper zeewaardige schuit “De Hoop” de zee op te sturen. Op aanraden van boekhouder Kaps, sluit reder Bos een flinke verzekering af op de boot, zodat er bij een schipbreuk een flink bedrag uitgekeerd zal worden. De twee laatste zonen van Kniertje, de zestienjarige Barend (Robin Smits) en de drieëntwintigjarige Geert (Gijs Stallinga) monsteren aan. Na negen weken niets gehoord te hebben van schip of bemanning, spoelt het lichaam van Barend aan, alsook wrakstukken en het boegbeeld van “De Hoop”.
Opvallend genoeg is het met name de muziek en de uitstekende uitvoering daarvan die het meest opvallen in deze voorstelling. De muzikale thema’s worden regelmatig herhaald, afgewisseld met een opvallend modern klinkend gitaar-sound. De solo’s (netjes verdeeld over hoofd- en bijrollen worden sterk uitgevoerd, al komen ze soms iets té “gestileerd” – en daardoor eendimensionaal- over. In de solo van Joke de Kruijf gaat ze echter weer iets teveel overboord (pun intended) in de uithalen, hetgeen tot (onbedoelde?) lachsalvo’s in de zaal leidde. De zang van Linda Verstraten (Jo, verloofde van Geert) is opvallend helder en gevoelig. Mariska van Kolck laat een geloofwaardige Kniertje zien, zowel in haar rotsvaste overtuiging in de lotsbestemming, haar dienende rol als huishoudster van reder Bos, maar zeker ook in haar verdriet. Daarnaast zingt ze haar nummers helder en zeer verstaanbaar.
Het verhaal, voor velen bekend, is ondanks de bewerking nog steeds wat traag, mede ook vanwege het kenmerkende “statisch drama”, waarbij er weinig ontwikkeling is en de situatie aan het slot nauwelijks verschilt van de opening. Heijermans schetst een somber, Calvinistisch beeld, waarin de (dubbele) predestinatie de levens van de gemeenschap bepaalt. De keuze om reder Bos bewust een gebrekkige boot de zee op te laten sturen (naar idee van zijn boekhouder), maakt de scheiding tussen goed en kwaad scherper dan in het oorspronkelijk verhaal.
Het eenvoudige decor past enerzijds goed bij de sombere setting, maar geeft soms ook aanleiding tot verwarring. Het centrale vierkant fungeert afwisselend als kade, rederijkantoor, woonkamer van reder Bos en woonkamer van Kniertje. Omdat er geen changementen zijn, is de dynamiek beperkt; de enige beweging komt dan van de cast die oploopt, hun lied of scène doen en weer aflopen. De keuze om de boot “De Hoop” te symboliseren door een Grieks-ogende godin (Melissa Groeneveld), die na de schipbreuk als verfomfaaid boegbeeld achterblijft, zal niet voor iedereen meteen duidelijk zijn, maar doorbreekt wel het bovengenoemde patroon.
Op Hoop van Zegen is ontegenzeggelijk een mooi uitgevoerde productie, die een belangrijk stuk uit de Nederlandse theatergeschiedenis de glans geeft die het toekomt. Door het gebrek aan ontwikkeling en dynamiek zal het echter niet iedereen kunnen bekoren.
Frank
Op Hoop van Zegen speelt tot begin juni in Nederlandse theaters. Meer info en tickets: www.degraafencornelissen.nl
Scènefoto: Roy Beusker
