Het is nog steeds wat met Ciske de Rat. Of, liever gezegd, alwéér wat, want negen jaar na de succesvolle première van de musical Ciske de Rat brengt producent Stage Entertainment Nederland de musical wederom in de Nederlandse theaters. Destijds werd een record gevestigd als de meest succesvolle tour uit de Nederlandse musicalgeschiedenis, het enige record dat Soldaat van Oranje niet kan breken. Hoewel er nu weer hetzelfde creatieve team achter zit heeft men toch geen identieke versie in reprise gebracht. Er is gesleuteld, muziek gewisseld en uiteraard een nieuwe cast samengesteld. Behalve dan de man die Ciske gemaakt heeft – en vice versa – Danny de Munk.
De musical vertelt het verhaal van zowel de jonge belhamel Ciske Vrijmoeth (tijdens de première gespeeld door de achtjarige Silver Metz) als de volwassen Cis, zoals beschreven in de trilogie van Piet de Bakker (‘Ciske de Rat’, ‘Ciske groeit op’ en ‘Cis de Man’), die hij schreef tijdens de oorlogsjaren. Het verhaal uit ‘Cis de Man’ is daarbij een raamvertelling voor de andere twee boeken; in flashbacks wordt vanuit de leefwereld van de volwassen Cis een aantal scènes getoond die voor de jonge Ciske een sleutelrol hebben gespeeld.
Ciske is een brutale straatjongen, met een hart van goud. Ondanks zijn tirannieke moeder Marie (Ellen Evers), die hem ’s avonds laat werken in het café waar ze zelf ook werkt, zijn er toch een aantal volwassenen die zich Ciske’s lot aantrekken; Meester Bruijs (Ad Knippels) ontfermt zich over hem en wordt zelfs aangesteld als toeziend voogd. Ciske’s vader (Bas Keijzer), zijn nieuwe vriendin Tante Jans (Brigitte Nijman) , Inspecteur van de Kinderpolitie Muysken (Boris van der Ham) en Pater de Goey zien de goedheid in Ciske en proberen zijn leven in goede banen te leiden. Toch slaat het noodlot toe en belandt Ciske in het tuchthuis. Als volwassen Cis moet hij in het reine komen met zijn verleden en zowel zijn vijanden als zichzelf vergeven en accepteren.
Door de vernuftig samengestelde spanningsboog wordt een mooi evenwicht bereikt tussen drama en ontspanning; de vertedering van het goudeerlijke straatschoffie, de pijn die je voelt bij zijn misbruik, typisch Amsterdamse humor en het voortschrijdend inzicht van de zich ontwikkelende personages – het komt allemaal tot uiting in de sterk uitgevoerd muziek en indringend spel. Ad Knippels speelt het enige personage dat zowel in het “volwassen” verhaal als in flashbacks dezelfde rol speelt; hij is Ciske’s schoolmeester en tijdens de mobilisatiedagen voorafgaand aan de slag bij de Grebbeberg ook de Wachtmeester bij de eenheid waar Cis in dient. In sommige scènes moet hij razendsnel schakelen, maar hij doet dit foutloos, waardoor je als kijker ook geen moment in verwarring komt. Met zijn prachtige warme stem maakt hij van Bruijs een innemend persoon, die zich oprecht bekommert om het getroebleerde joch. Ellen Evers als Marie Vrijmoeth is in het leven teleurgesteld en projecteert dat op Ciske, tot in het extreme. Het drama dat zich voltrekt is daar een rechtstreeks gevolg van, maar wellicht was het spannender geweest als er ook een wat zachtere kant aan Ma Vrijmoeth te zien was geweest. Brigitte Nijman heeft als Tante Jans ondanks haar met drama gevulde rugzakje nog steeds een positieve instelling en is een uitstekende surrogaat-moeder voor Ciske.
Waar in andere musicals de kinderrollen nogal eens een ondergeschikte rol spelen, is dat bij Ciske de Rat zeker niet het geval; zowel de Ciske van dienst, Silver Metz als de ondersteunende kinderrollen van Betje, Dorus en Jan Verkerk zijn medebepalend in de kracht van de voorstelling. Silver pakte met zijn ontwapenende openheid, spot on timing en onvervalst Amsterdamse uitspraak de zaal volledig in en kreeg regelmatig een open doekje. En dat op achtjarige leeftijd, een bijzondere prestatie!
Ciske de Rat is echter niet compleet zonder Danny de Munk; het heeft zijn carrière afgetrapt, hij mocht het na vijfentwintig jaar vervolgen met de volwassen hoofdrol in de eerste versie en nu mag het gezien worden als de bekroning op zijn loopbaan. Het is een publiek geheim dat in de eerste tour van Ciske de Rat er de nodige spanningen waren tussen Danny en de producent – en net als Ciske kan hij nu verder, nadat hij het verleden geaccepteerd en definitief achter zich gelaten heeft. Hij is zó verbonden met de rol van Cis(ke) dat hij als geen ander de inleving heeft om dit overtuigend voor het voetlicht te brengen. Zijn stem is krachtig en warm en hij weet het publiek uitstekend te bespelen.
De vraag of deze uitvoering van Ciske de Rat beter of slechter is dan de vorige is helemaal niet relevant; veel basiselementen zijn onveranderd, de inkleuring is door een aantal ingrepen en een nieuwe cast uiteraard anders. Ciske de Rat blijft ook in de 2016 uitvoering een prachtige voorstelling, met een lach en een traan, uitstekende muziek van Henny Vrienten en bovenal een volwassen Cis die letterlijk de rol van zijn leven speelt. Het is nog stééds wat met Ciske de Rat!
Frank
[yframe url=’https://www.youtube.com/watch?v=2X3aiaK3Z10′]
