Voor de tweede keer in een jaar staat er een stuk geschreven door de Amerikaanse toneelschrijver Terrence McNally in de Nederlandse theaters. Vorig jaar zagen we het indrukwekkende Kiss of the Spider Woman (later dit jaar in reprise) en gisteren ging in de Leidse Schouwburg het toneelstuk Moeders en Zonen (Mothers and Sons) in première. Voor beide voorstellingen heeft McNally overigens een Tony Award gewonnen.
Een terugkerend thema in de werken van McNally is de kloof die tussen mensen kan ontstaan, vanwege religieuze, politieke of seksuele oriëntatie. Ook in Moeders en Zonen speelt dat een grote rol; De middelbare Cal (Paul de Leeuw) krijgt bezoek van Katherine (Anne Wil Blankers), de moeder van zijn vriend André, die twintig jaar eerder aan aids is overleden. Cal is inmiddels getrouwd met Will (Freek Bartels) en samen met hun zoon Bud wonen ze in een appartement op Manhattan. De verbitterde Katherine confronteert Cal met haar onverwerkte woede en frustraties over de seksuele geaardheid en dood van haar zoon. Ze kijken terug op de tragiek van de Aids-crisis op haar hoogtepunt. Cal voelt nog steeds de pijn van het verlies, maar hij kreeg een nieuwe kans op een manier die hij niet eerder voorstelbaar had geacht, als echtgenoot en vader. Katherine verloor in André haar enige hoop op ontsnapping uit een in haar ogen mislukt leven. Voor Will is het meer een zwart hoofdstuk uit de geschiedenis die hij zelf nooit meemaakte, maar wel de mensen in zijn omgeving getekend heeft. De knappe spanningsboog leidt uiteindelijk toch tot een onverwacht hoopvol einde.
Cal en Katherine spreken uitgebreid over de herdenkingsdienst die na de dood van André werd georganiseerd; McNally maakt daarbij gebruik van een twintig jaar daarvoor geschreven (TV) stuk, André’s Mother, waarvoor hij een Emmy heeft gewonnen.
Anne Wil laat zien dat ze werkelijk de Grande Dame van het Nederlandse toneel is.
De dialogen zijn soms scherp, confronterend en in Katherine’s geval, politiek incorrect. De personages zijn echter zo geloofwaardig gevormd, dat een beledigende opmerking door de zaal wordt verwelkomd met een gulle lach – het publiek leert de personages zo goed kennen, dat je gelooft dat ze dat inderdaad zouden zeggen, alsof je samen herinneringen aan oude vrienden aan het ophalen bent. Het is mooi materiaal waar de acteurs mee mogen werken, goed vertaald ook door Raoul Heertje. Paul de Leeuw en Freek Bartels spelen ingetogen, daarmee alle ruimte gevend aan Anne Wil om te laten zien dat ze werkelijk de Grande Dame van het Nederlandse toneel is. Zij geeft de emoties vorm door houding, een enkele beweging en een perfecte timing. Zonder uitvergrotingen weet ze haar personage laagje voor laagje te onthullen. Een groot compliment ook voor Paul, die hier niet een van zijn vele typetjes neerzet, maar een geloofwaardige man die moet manoeuvreren tussen zijn verdriet voor zijn verloren vriend, het respect maar ook de woede jegens zijn ex-schoonmoeder en zijn nieuw verworven burgerlijke leven met Will. Freek laat na The Normal Heart opnieuw zien dat hij, naast de fantastisch zanger die we al kennen, ook een groot acteertalent is.
Regisseur Job Gosschalk geeft de acteurs ruimte om hun personage op te bouwen en te ontwikkelen, binnen een gedetailleerd, maar functioneel decor, dat mede door de belichting aanvoelt als een appartement aan het einde van een New Yorkse winterdag. De vele dialogen vervallen gelukkig niet in gekibbel en de aandacht van het publiek wordt tot aan het einde uitstekend vastgehouden.
Moeders en Zonen is een ijzersterk toneelstuk, dat eigenlijk geen zwakke kanten heeft; een goed verhaal verteld met herkenbare en geloofwaardige personages, uitgevoerd door een uitstekende cast (de kleine Bud niet uitgezonderd), aangevoerd door een buitencategorie actrice.
Frank
Moeders en Zonen speelt tot 16 december in theaters in Nederland, met een zomerstop in juli/augustus. Meer info: www.senf.nl
[yframe url=’https://www.youtube.com/watch?v=STsZUwcPpn8′]
